Mart 8, 2008 0:43 tarixində, Vüsal Məmmədov tərəfindən,
"oriyentir" bölməsində yazılib
Şərhlər(131)
Oxunub:903
Əslində martın 8-i sadəcə, bəhanədir; bu günü heç vaxt bayram və ya hansısa mahiyyət daşıyan bir tarix saymamışam. Bu gün “nəyi və niyə bayram edirik” sualına cavab yoxdur. Amma boşlayaq bunları. Təqvimdə qırmızı geyindirilmiş bu gün əslində əksər kişilərin ən qara günüdür. Çünki hər kişi üçün ən böyük ağrı həyatının qadınını, yaxud, həyatındakı qadını (bəlkə də qadınları) ürəyincə qutlaya bilməməkdir. Belələrinin önündə papağımı çıxarır və başımı böyük hüznlə sinəmə salıram.Bir dəqiqəlik sükut.
Və keçirik mətləbə.
Azərbaycan qadını haqda düşünəndə bilirsinizmi, nəyin fərqinə vardım? Bu qadının obrazı yoxdur. Onu heç bir cilddə, heç bir şəkildə, ümumiləşdirilmiş cizgilərlə göz önünə gətirmək mümkün deyil. Onun virtual portretinin heç bir qabarıq görünən özəlliyi, xasiyyəti, cizgizi nəzərə çarpmır. Bu qadının portretinə sanki fokusu pozulmuş obyektivdən baxırsan.
Gəlin, Azərbaycan qadınının obrazının keçdiyi belə deyək, “tarixi mərhələlərə” nəzər salaq. Öncə bu qadın döyüşçüydü, onun ümummiləşdirilmiş obrazında fiziki güc, bahadırlıq, kişi brutallığı üstün gəlirdi. Tomris, Banuçiçək, Selcan, Nigar, Həcər – bunlar hamısı cəngavər-xanımlardır. Bu, Göytanrıya inanan türkün geni üzərində formalaşmış qadın obrazı idi. O, kişisinin dostuydu, arxası - ARKAdaşıydı, əri onun sahibi deyildi, müttəfiqiydi. Diqqət edirsinizsə, sadalanan obrazların heç birində ana cizgisi qabarıq deyil. Əsas cəhət ərinə maksimum sadiqlik və arxa-dayaq olmaqdır. Bu qadının lüğətində “xəyanət” sözü yox idi. Və bugünəcən qismən qalan “namuslu qadın” epiteti də məncə, o dönəmin məhsuludur.
Sonrakı dövrdə Azərbaycan qadının obrazı İslam ideyalarının təsirilə deformasiya olunmağa başladı və qısa vaxtda tamamilə yoxa çıxdı. Azərbaycan qadını müti, ərindən asılı, işi ancaq uşaq doğmaq və kişisinin qulluğunda durmaq olan bir varlığa çevrildi. Qadının ərinə dəstək olmaq missiyasının üzərindən qalın bir xətt çəkildi. Türklükdən gələn xatun obrazı kobud İslam maskulinizminin altında qalıb xıncımlandı. İndi qadın üçün əsas örnək xanım Fatimeyi Zəhra idi. Bu mərhələdəki qadının sevmək, seçmək, əriylə bərabər durmaq, hətta övladlarına öz bildiyi kimi analıq etmək hüququ yoxdur. Bu qadın siğə kimi şərəfsiz bir institutun təsirilə alqı-satqı obyektinə çevrildi. Namusu özününkü olmaqdan çıxdı, qadın KİMİNSƏ NAMUSUNA çevrildi. Və indiyəcən də belədir. Ərəb əxlaqı üçün bəlkə də pis olmayan bir model türk mentallığında çox ağrılı metamarfoza doğurdu.
Hərçənd, qadının məhz ana obrazında daşlaşması da məhz bu mərhələnin hadisəsidir. Ona doğmaq və beşik yırğalayıb yanıqlı layla söyləməkdən savayı nə qalmışdı ki? Bu qadının mənim üçün tipik obrazı bilirsinizmi, kimdir? Zeynəb! Danabaş kəndindəki Zeynəb.
Sovet dövləti qurulanda bu qadın Sevil oldu və “Azad qadın heykəli” kimi çadrasını demonstrativ şəkildə tulladı. Saxta meydan oxuma aktı. Elə həmin heykəldəki kimi irəli qabaran sinənin doğurduğu saxta seksuallıq. Cəmiyyətdə saxta aktivlik. Saxta ictimai rol. Nə bilim, Şamama, Bəsti, Qızyetər, pambıq, tarla, sağıcı...
Bu sadomazoxizm SSRİ-nin dağılmasıyla bitdi, amma müstəqil Azərbaycan qadınının obrazı yenə yaranmadı. Kimdir bu qadın? Seksual inqilabın eybəcər milli modifikasiyasının qurbanı? Biznes-ledi? Qayğıkeş ana? Bozbaş bişirib seriallara baxan evdar qadın? Məqsədinə çatmaq üçün hər şeyə hazır karyerist? Aqressiv feminist? Atasının ərə verdiyi adama dinməızcə gedən və canını dişinə tutub yaşayan biri? Ramiz Rövşənin “Soğan soya-soya ağlayan qadın”ı? Əkrəm Əylislinin “Ətirşah Masan”ı? Anarın Təhminəsi?
Açığını deyək ki, hamısından var.
Bütün bu cizgiləri bir portertdə birləşdirməyə çalışanda hansısa obraz alınırmı sizdə? Məndə alınmadı... Ona görə də risk edib demək istəyirəm ki, Azərbaycan qadının obrazı hələ də formalaşmayıb.
Bayramınız mübarək.
.
...BİR DƏQİQƏLİK DİQQƏT OLARMI?
Anlayıram, bu yazı ehtirasları xeyli coşduracaq, əks mövqelər, etirazlar çox olacaq...
Açığını deyim: yanlış anlaşıılmağımdan bir az ehtiyatlanıram. Məsələ incə məsələdir.
Bütün incə və mübahisəli məqamların müzakirəsinə hazıram.
Sayğılarımla, Vüsal Məmmədov
Mart 8, 2008 0:55