Təsəvvür edin ki, fevralın 26-da sizə deyirdilər: “Xocalı soyqırımını niyə tanımırsınız?” Birtəhər soruşub-öyrənib xəbər tutursunuz ki, Xocalı – Azərbaycanda kiçik bir şəhər olub, ermənilər orada dinc əhalini vəhşicəsinə qırıblar. Üstündən bir aydan azacıq artıq vaxt keçir və siz təzədən eşidirsiniz ki, indi də Azərbaycanlıların Soyqırımı Günüdür. Reaksiyanız nə olacaq? Vallah, hətta ən qərəzsiz adam belə, çiynini çəkərək, soruşacaq ki, axı hər ay da soyqırım olarmı?

Beləcə, özümüz-özümüzü gülünc vəziyyətə salacağıq. Bundan sonra nə qədər haqlı olsan da, kimsəni inandıra bilmzəsən. Soyqırımı xatırlatmaqda əsas məqsədin təbliğat cəbhəsində əks-hücuma keçmək olduğunu nəzərə alsaq, taktika başdan-başa səhv qurulub.

Digər tərəfdən, ayrı-ayrılıqda “Azərbaycanlıların soyqırımı” və “Xocalı soyqırımı” kimi iki fərqli günün qeyd edilməsi çox anormaldır. Bunu da dünyada heç kimə qəbul etdirmək mümkün deyil. Axı soyqırım – konkret hadisə deyil, PROSESdir; o, bir döyüşlə, bir qətliamla ölçülmür, müəyyənləşmir. Məsələn, Yəhudi soyqırımı 10 ilə yaxın davam edib. Bu müddətdə həmin xalqa qarşı yüzlərlə qətliamlar törədilib, dəhşətli cinayətlər işlədilib. İndi təsəvvür edin, yəhudilər hər bir hadisəni ayrılıqda “soyqırım” kimi qəbul etdirməyə çalışsaydılar (məsələn, “Katın soyqırımı”, “Osvensim soyqırımı”), bu, hansı effekti doğurardı?

Bəli, 20-ci əsrdə Azərbaycanlıların Soyqırımı PROSESİ OLUB. Bu, bir əsr boyunca uzanan düşünülmüş bir prosesdir. Bura daxildir:

1) 1905-ci ilin qanlı hadisələri,

2) 1918-ci il qırğını,

3) 1930-cu illərin repressiyası,

4) 1947-1953-ci illərin deportasiyası,

5) 1988-1990-ci illərin deportasiyası;

6) 1990-94-cü illərin Qarabağ savaşı;

7) Bu savaşın bir detalı kimi Xocalı qətliamı.

Zənnimizcə, bütün bunları bir proses halında birləşdirərək, həmin prosesin XX əsr ərzində Azərbaycana vurduğu ziyanı hesablayıb, ortaya tam bir mənzərə qoyulsa, bu, daha doğru (təbliğat nöqteyi-nəzərindən isə daha inandırıcı) olar. Axı bu halda söhbət yüz minlərlə insanın taleyindən, nəhəng maddi və mənəvi ziyandan gedəcək. Bunu dünyaya qəbul etdirmək bəlkə də baş tuta bilər. Amma ayrı-ayrılıqda baş vermiş qırğın fakltlarını “soyqırım” tanıtmaq isə praktik olaraq, mümkünsüzdür.

Bir əsr davam edən soyqırım prosesini anmaq üçün isə simvolik bir gün seçmək olar. Məsələn, fevralın 26-nı, ya da elə martın 31-ni. Amma əsas budur ki, ortada formulə edilmiş bir proses və bir tarix olsun. Sonra onun təbliğatına başlamaq və bu istiqamətə resursları yönəltmək olar.

Təbliğat da, əlbəttə ki, müasir texnologiyalara əsaslanaraq getməlidir. Məsələn, belə texnologiyalardan birini dostumuz Fərhad Əsgərzadə öz bloqunda göstərib. Həmim yazıda təsvir edilən metodu Azərbaycan internet istifadəçiləri (ya da eləcə bloggerləri) Ermənistana qarşı uğurla tətbiq edə bilərlər. Effekt isə adda-budda piketlərdən və “növbətçi” anım mərasimlərindən qat-qat güclü olar.