Sovet illərində Azərbaycanda guya yüksək səviyyəli kino sənətinin olduğu haqda yəqin, siz də dəfələrlə eşitmisiniz. Düzdür, bugünlə tutuşduranda, o zamanlar nəsə gözə dəyir, amma geniş mənada kino sənətinin prizmaslndan yanaşanda heç o vaxtkı kinomuzun da bəzi şəxsləri və əsərləri çıxmaqla, bir qəpik belə qiyməti yoxdur. Konkret bu yazını yazmağa məni sövq etdirən telekanalların birində gördüyüm “Babək” filmi oldu. Bu filmi əvvəllər uşaq gözüylə seyr etmişdim, amma indi – kinodan başı çıxan insan kimi baxanda sadəcə, dəhşətə gəldim.

Tam ciddi deyirəm: bu, film yox, videomaklaturadır. İstər ideoloji, istər ssenari, istər aktyor oyunu, istərsə də rejissura baxımından. Ən biabırçı vəziyyətdə olan isə, Eldar müəllim inciməsin, məhz rejissuradır. 

Deyirlər ki, Amerika xalqının qanunpərəst olmasının kökləri həm də onun avtomobilə olan münasibətində gizlənib. Yəni, amerikalıların əksəriyyəti çox erkən yaşlarından maşın sürməyə başlayır (orada qanun 16 yaşından sükan arxasına keçməyə izn verir) və yol hərəkəti qaydalarını öyrənirlər. Və beyinlərinə yerləşir ki, yol hərəkəti qanunları – ilk növbədə sənin özünün təhlükəsizliyin deməkdir, onu pozmaq olmaz! Trafik qaydaları isə, bəlli olduğu kimi, binar məntiq üzərində qurulub: ya olar- ya olmaz, ya yol sənindir – ya onun; və kimsə buna əməl etməyəcəksə, ziyanını özü başda olmaqla, hamı görəcək.

Xalqı kişilər yox, qadınlar yetişdirir; konkret Azərbaycan xalqında bu cəhət daha qabarıqdır: uşağa tərbiyəni evdə ana verir (ata ən yaxşı halda bu tərbiyə prosesində butaforiyadır), bağçada tərbiyəçi qadın; ibtidai sinif müəllimlərinin az qala 100 faizi qadındır; özünü yenicə tanımağa başlayan gəncin ilk düşdüyü qəza yenə də qadın olur – bir xalqın qızlarının prioritetləri nədirsə (buna axırda qayıdarıq), onların sevgisini qazanmağa çalışan dəliqanlılarının da həyat fəlsəfi  buna uyğun qurulacaq – heç bir şübhəniz olmasın!..

Beləliklə, nə alınır? O alınır ki, bizdə kişilik modeli qadınlarımızın beynindəkinə daha çox uyğundur: əvvəl ana, sonra müəllimələr, sonra sevgililər, sonra arvadlar…

Siz “İrəvanda xal qalmadı” mahnısının alt qatlarında gizlənən siyasi-ideoloji mənalara fikir vermisinizmi heç? Əminəm ki, yox, amma nahaq – orada gerçəkdən, çox dərin mətləblər yatır. Gəlin, birlikdə kəşf edək.

Əvvəlcə ikinci dərəcəli məsələ haqqında. Mahnıda bir xanımdan soruşulur ki, “o xal nə xaldır, qoşa düzdürmüsən?” Bu, yəni “xal düzdürmə” əməliyyatı ondan xəbər verir ki, tatuajın və “body-art”ın əsasını İrəvan mahalında qədim yerazlar qoymuşdular.